Nr 22 lato 2026 kronika rozmowy Agnieszka Jankowska-Marzec, Studio 2

„Tokio Story”. Z Beatą Kotnowską i Dariuszem Vasiną ze Studia 2 rozmawia Agnieszka Jankowska-Marzec

Galeria Europa – Daleki Wschód
18.09–25.10.2026
Artyści: Beata Kotnowska, Dariusz Vasina (Studio 2)
Kuratorka: Agnieszka Jankowska-Marzec
Koordynacja: Aleksandra Sikora
Patronat medialny: RESTARTmag

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: Czy pamiętacie moment, w którym po raz pierwszy opowiedzieliście mi tę historię?

B.K.: Tak. I pamiętam też Twoją reakcję. I to, że nie uznałaś nas za wariatów !

D.V.: Mnie ucieszyło, że nie próbowałaś tego od razu wyjaśnić, tylko zaczęłaś grzebać w tym naszym niespójnym „archiwum”, pytać: „Co jeszcze macie?”, i od razu chciałaś pokazać to na wystawie.

B.K.: No właśnie, bo my raczej robiliśmy to „dochodzenie”, a nie myśleliśmy o tym w kontekście wystawy.

A.J.M.: Ponieważ historia, którą mi opowiedzieliście, miała w sobie w sobie niezwykłe napięcie. Z jednej strony brzmiała jak przygoda artystyczna, z drugiej jak śledztwo albo gotowy scenariusz na pasjonujący film. Zacznijmy jednak od początku, czyli od twojej podróży do Japonii w 2017 roku. Z jakim nastawieniem jechałeś do Japonii? Oscar Wilde miał powiedzieć, że „w rzeczywistości Japonia jest czystym wymysłem. Nie ma takiego kraju; nie ma takich ludzi”. Tokio istnieje zatem w wyobraźni odwiedzającego go artysty?

D.V.: Do Japonii trudno chyba pojechać bez Japonii, którą wcześniej ułożyło się sobie w głowie. Ja też taką miałem, ale na szczęście nie jechałem, żeby to potwierdzić.

A.J.M: Twój pobyt w Japonii miał jednak także wymiar praktyczny.

D.V.: Zdecydowanie tak. Pojechałem do Tokio jako juror konkursu plastycznego razem z moim przyjacielem Arturem B. To była normalna zawodowa podróż. Oczywiście zabrałem ze sobą aparat. Miałem fotografować miasto. W tym czasie zajmowało nas z Beti myślenie o naszych projektach w kontekście przestrzeni miejskiej, o muralach, o tym, jak nasze realizacje mogłyby funkcjonować w różnych miejscach. Tokio wydawało się idealne jako tło. Gęste, intensywne, wizualnie niesamowite.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: Jak wyglądało zderzenie z tokijską rzeczywistością? Z japońskiej podróży miałeś po prostu przywieźć materiały?

D.V.: Tak. Zdjęcia ulic, fasad, przejść, ślepych ścian. Takie miejsca, w których można by jakąś naszą pracę „zainstalować”. I rzeczywiście przez pierwsze dni mojego pobytu w Tokio chodziłem po mieście i fotografowałem. Tylko że w pewnym momencie zobaczyłem coś, co mnie kompletnie wytrąciło z równowagi.

A.J.M.: Co takiego?

D.V.: Rysunek na murze. I wyglądał… nie chcę powiedzieć „jak mój”, bo to brzmi za prosto. Po prostu mnie zamurowało.

B.K.: Darek wysłał mi wtedy jej zdjęcie. Pamiętam, że najpierw pomyślałam: „kiedy zdążył ją zrobić”, chociaż wiedziałam, że nie zrobił.

A.J.M.: To musiał być dziwny moment. Fascynujący, ale też chyba niepokojący.

D.V.: Tak, bo artysta zwykle boi się wtórności. Tego, że ktoś był przed nim. Niemniej w przypadku odkrytej przeze mnie w Tokio pracy sytuacja była bardziej złożona. Nie wyglądała jak kopia moich, ale raczej tchnęła podobną energią. Teoretycznie jest to znane zjawisko, lecz kiedy znajdziemy się w takich okolicznościach…

B.K.: To zastanawiamy się, czy tylko my dostrzegamy podobieństwo. Budzą się w nas wątpliwości: czy odkrywamy coś realnego, czy tylko nakładamy na świat własny filtr?

AJ.M.: Co zrobiłeś po tym pierwszym odkryciu?

D.V.: Wróciłem w to miejsce następnego dnia. Chciałem sprawdzić, czy nadal się tam znajduje i zobaczyłem coś jeszcze bardziej dziwnego: mały znak, i on był jakby wyjęty z mojego szkicownika. Od tego momentu zacząłem rozglądać się po Tokio inaczej. Już nie szukałem miejsc dla naszych prac. Szukałem jego.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: „Jego”, czyli kogo?

D.V.: No właśnie. Nie wiedziałem. Nie znałem nazwiska. Nie miałem pewności, czy to jest jedna osoba, czy grupa osób. Może to ktoś z alternatywnej streetowej sceny, a może postać osadzona w świecie designu lub mody. Ślady były różne. Czasem bardzo surowe, uliczne. Niekiedy wyglądały jak fragment większej wystawy. Odnosiłem też wrażenie, że może jego prace stanowiły element kampanii reklamowej, chociaż nie do końca pasowały…

A.J.M.: Czy wtedy w Tokio od razu zacząłeś pytać o niego ludzi?

D.V.: W pierwszym odruchu chciałem zapomnieć o tej historii, ale ciekawość wzięła górę. Na początku pytając o niego, czułem się niezręcznie… Pokazywałem zdjęcia tych prac, pytałem, czy ktoś zna autora. Czasem ktoś mówił, że coś widział. Ktoś inny kojarzył miejsce, podrzucał trop, który prowadził donikąd. Były nazwiska, które się nie potwierdzały. Małe galerie, które już nie istniały. Adresy, pod którymi nic nie było.

B.K.: Darek wrócił z Japonii nie tylko ze zdjęciami. Wrócił z obsesją.

D.V.: Trochę tak . Gdyby to była jedna praca, pewnie uznałbym, że to przypadek. Ale odkryłem kolejne. I wtedy zaczyna się robić dziwnie. Bo przypadek powtórzony kilka razy przestaje być przypadkiem.

A.J.M: Kiedy zdecydowaliście, że musicie wrócić do Tokio razem?

B.K: Wtedy, gdy zrozumieliśmy, że nie wystarczy oglądać zdjęcia. Ja znałam tę historię z relacji Darka, a bardzo chciałam stanąć w tych samych miejscach co on i zobaczyć, czy poczuję podobną ekscytację, widząc te prace.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: I rzeczywiście poczułaś?

B.K.: I tak, i nie. Wszystko okazało się bardziej skomplikowane. Pojechaliśmy do Tokio z planem, że sprawdzimy tropy. Mieliśmy przecież zdjęcia, notatki, adresy, fragmenty rozmów. Ale Tokio nie dawało się tak „czytać”. Czasem coś znikało, a miejsce wyglądało inaczej, niż oczekiwaliśmy. Czasem ślad pojawiał się tam, gdzie wcale go nie szukaliśmy.

D.V.: Najbardziej pamiętam momenty, kiedy wydawało się, że jesteśmy już blisko. Ktoś mówił: „Tak, to może być ten człowiek” albo „Widziałem coś podobnego w tej galerii”. I szliśmy za tym. A potem nagle trop się rozdwajał, zapętlał, prowadził do kolejnej osoby, kolejnego miejsca, kolejnego niedopowiedzenia.

A.J.M: Co zbieraliście?

B.K.: Wszystko. Zdjęcia, nagrania, rozmowy, notatki, nazwy ulic, wycinki, lokalne gazety, pamiątki, rzeczy znalezione po drodze. Ale też tworzyliśmy własne rekonstrukcje. Bo czasem praca już nie istniała, a zostawał tylko opis. Albo fotografia złej jakości.

D.V.: Robiliśmy coś pomiędzy dokumentacją a próbą odtworzenia. I to jest ważne. Bo im więcej zbieraliśmy dowodów, tym mniej wszystko było jednoznaczne.

A.J.M: To brzmi jak paradoks. Dowody zwykle mają coś wyjaśniać.

B.K.: A tu dowody mnożyły pytania. Zdjęcie potwierdzało, że coś było, ale nie mówiło, czym to było. Nagranie pokazywało fragment, ale nie dawało obrazu całości. Gazeta potwierdzała nazwę miejsca, ale nie autora. Każdy materiał był jednocześnie konkretny i niepewny.

D.V.: I to jest dla mnie sedno tej wystawy. Zależy nam, aby postawić widza w sytuacji, w której sami byliśmy. Sprawdzania. Porównywania. Zawahania.

B.K.: Chcemy, żeby poczuł ciekawość. Nie był do końca pewny, czy ogląda dokumenty, rekonstrukcje, oryginalne prace, pamiątki, czy może „fałszywe” dowody.

D.V.: Tak jak my tego nie wiedzieliśmy.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: Dlatego zaproponowałam, żeby w Muzeum Manggha pokazać nie tylko gotowe obiekty, ale cały zestaw „materiałów”. Chciałam, aby wystawa nie była ilustracją historii, tylko miejscem, w którym ta historia dalej się rozwija…

B.K.: I to było dla nas bardzo ciekawe, bo Manggha jako instytucja nadaje tym materiałom jeszcze inny status. Rzeczy, które były w naszym prywatnym archiwum, nagle zostają pokazane w muzealnej przestrzeni i widz zaczyna patrzeć na nie inaczej. Uważniej. Może z większym zaufaniem.

D.V.: A może z większą podejrzliwością?

A.J.M.: Czyli pokazanie ich w tym miejscu jeszcze bardziej komplikuje historię?

B.K.: Tak. Bo jeśli coś trafia do muzeum, to odruchowo zaczynamy wierzyć, że jest ważne, sprawdzone, potwierdzone. Ale jednocześnie wiemy, że wystawa też jest formą opowieści. Ktoś coś wybrał, ułożył, oświetlił i podpisał.

Wtedy nasze pytanie: „Kim jest ten artysta i czy on istnieje?”, wymaga zdecydowanej odpowiedzi.

A.J.M.: Czy wy wierzycie, że on istnieje?

D.V.: To zależy od dnia.

B.K.: I od materiału, na który patrzymy.

D.V.: Są zdjęcia, przy których powiedziałbym: nie da się tego wymyślić. To musiało być czyjeś działanie, czyjaś ręka i decyzja. A potem trafiam na fragment, który wygląda zbyt idealnie. Jak znak zostawiony specjalnie dla nas. I wtedy sam już nie wiem.

B.K.: Ja mam podobne odczucia. Czasem myślę, że to nie jest pytanie, na które trzeba koniecznie odpowiedzieć. Dla mnie ciekawsze jest to, że przez tę historię zaczęliśmy inaczej patrzeć na własną pracę.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: W tej historii bardzo ciekawe jest to, że ona zaczyna się od dokumentowania miasta jako tła dla Waszych fikcyjnych interwencji, a kończy się wystawą realnych obiektów w Mandze. Fikcja, dokumentacja, ślad i obiekt zaczynają się mieszać.

B.K.: Tak. I to jest chyba jeden z powodów, dla których ten projekt nas tak wciągnął. Zaczęliśmy dokumentować, rekonstruować prace, które zaistniały być może tylko dlatego, że zdecydowaliśmy się ich poszukać.

D.V.: Najdziwniejsze jest to, że w pewnym momencie nie ma już powrotu do prostej sytuacji. Nie można powiedzieć: „To tylko zdjęcia”. Bo pojawiają się obiekty. Nie można powiedzieć: „To tylko opowieść”. Bo są miejsca, nagrania, świadkowie.

A.J.M.: Taki rodzaj archiwum, którego nie da się uporządkować.

D.V.: Dokładnie tak. Będą też prace, które powstały na podstawie tego archiwum. Czasem jako próba rekonstrukcji. Czasem jako odpowiedź. Czasem jako coś pomiędzy. Bo nie chcieliśmy być tylko detektywami. Jesteśmy przecież artystami.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: Czyli wystawa nie jest tylko o tym niezidentyfikowanym artyście?

B.K.: Nie. Ona jest też o nas. O tym, jak bardzo chcemy rozpoznać coś w świecie, jak bardzo obraz potrafi nas przekonać.

A.J.M.: A gdyby widz po wyjściu z wystawy zapytał Was wprost: „Czy ten artysta naprawdę istnieje?”, co byście odpowiedzieli?

D.V.: Powiedziałbym: „Mamy prace, mamy dokumentacje”.

B.K.: Niech widz sam zdecyduje, czy potraktuje je jako dowód, sugestię, fikcję czy przypadek. Dla nas najciekawsze jest to, że każda z tych odpowiedzi coś ujawnia. Nie tylko o tej historii, także o patrzącym.

A.J.M.: Ale nie chcecie zostawić widza z nierozwiązaną zagadką?

B.K.: Nie. To nie jest escape room, bardziej sytuacja, w której prawda nie stoi w jednym miejscu. Jest rozłożona między obrazami, obiektami, wspomnieniami.

D.V.: I między nami. Bo ja pamiętam Tokio inaczej niż Beti. Ona widzi inne związki. Ty jako kuratorka wydobywasz jeszcze inne. Widz dołoży swoje.

A.J.M.: Czy ta niejednoznaczność jest dla Was komfortowa?

B.K.: Nie jest. Ale jest żywa. A komfortowe projekty rzadko są naprawdę ciekawe.

D.V.: Dla mnie ważne jest to, że ta historia nadal się nie zamknęła.

fot. Kamil A. Krajewski

A.J.M.: Czy dlatego tytuł brzmi Tokio Story, a nie na przykład Tokijski artysta albo Śledztwo w Tokio?

B.K.: Tak. Bo to nie jest raport. Słowo story zostawia miejsce na swobodną narrację.

D.V.: I na kino. Bo jak na początku sama powiedziałaś – jest w tym coś filmowego. Ktoś idzie przez miasto, widzi znak, wraca, sprawdza, pyta, gubi trop, znajduje kolejny. Tokio jest tu nie tylko tłem. Ono jest maszyną do produkowania obrazów, znaczeń i pomyłek.

A.J.M.: Co Was najbardziej poruszyło w tej podróży?

D.V.: Moment, kiedy przestałem czuć, że szukam kogoś obcego. Zacząłem mieć wrażenie, że szukam jakiejś wersji siebie, która żyje gdzie indziej. To było bardzo dziwne.

B.K.: A mnie poruszyło to, że miasto może odpowiedzieć na twoje własne obrazy. Że jedziesz gdzieś z gotową intencją, chcesz użyć miasta jako tła, a ono nagle mówi: „Nie, to ja ci coś pokażę”.

D.V.: Już nie tylko ty umieszczasz prace w mieście. Miasto zaczyna umieszczać coś w tobie.

A.J.M.: Fajnie powiedziane.

B.K.: Ta historia zaczęła się od zdjęcia wysłanego mi przez Darka i od pytania: „Czy ty też to widzisz?”.

A.J.M.: I może to jest najlepsze zaproszenie na wystawę.

fot. Kamil A. Krajewski

Miasto gęste, prawdziwa semiotyczna dżungla, miasto wspaniałe, miasto pandemonium. Międzynarodowe i hipernowoczesne. Ale pełne szczelin, przez które sączy się przeszłość.
Joanna Bator, Japoński wachlarz, Kraków 2021, s. 41.

Artystyczny duet Studio 2 odkrywał Tokio podobnie jak Roland Barthes: „nie za pomocą książki czy adresu, ale chodzenia, wzroku, przyzwyczajenia, doświadczenia”. Tak poznawane miasto sprowokowało ich, paradoksalnie (może przez dojmujące uczucie wyobcowania), do uważnego przyjrzenia się własnej praktyce artystycznej i zadawania niewygodnych pytań: czy to możliwe, że to, co tworzymy, nie jest wyjątkowe, bo w Tokio działa nasz artystyczny sobowtór? Czy żyjąc we współczesnej, globalnej wiosce, nadal możemy wzajemnie na siebie wpływać, zachowując równocześnie autonomię i nie ulegając kulturowej homogenizacji? Miejscem poszukiwań artystów stały się właśnie te „szczeliny”, w których czai się nie tylko przeszłość, ale i teraźniejszość Tokio i jego mieszkańców, leżące poza utartym, turystycznym szlakiem. Odnajdywali w nich ślady artystycznej aktywności nieznanego japońskiego twórcy, którego realność stale wzbudzała w nich wątpliwości. Artyści Studia 2, podążając jego tropem, odkrywali jednak kolejne zbieżności łączące ich z nierozpoznanym twórcą. Precyzję warsztatową, dążenie do syntezy, przywiązanie do kreski i przede wszystkim przekonanie, że podział na „sztukę” i „projektowanie” nie zawsze ma sens. Uderzająco podobne było ich podejście do mediów, jakimi się posługują: rysunkiem odręcznym, wydrukami 3D, instalacjami i filmami służącymi im do wykreowania własnych światów, które istnieją zawieszone między rzeczywistością a wyobraźnią. Zaludnione przez postaci o twarzach kotów, które wcale nie są kawaii, a przypominają bardziej aktorów teatru kabuki. Osoby zasypiające ze znużenia w metrze, zajęte czytaniem mang, a niekiedy zastygające w ekwilibrystycznych pozach. Czy ogarnęła je tokijska melancholia, a może „dopadł” krakowski spleen? Narracja wystawy nie jest zbudowana liniowo, nieustannie się zapętla, zachęcając widzów do własnych poszukiwań sensu przedstawionej przez Studio 2 historii. Tokyo Story jest bowiem przede wszystkim opowieścią o podróży i o spotkaniu z Innym, pozwalającym zarazem na odkrycie własnego alter ego.

Agnieszka Jankowska-Marzec

fot. Kamil A. Krajewski

Realizacja części prac prezentowanych na wystawie została sfinansowana ze środków Funduszu Rozwoju Badań Naukowych Uniwersytetu SWPS.

Agnieszka Jankowska-Marzec

Agnieszka Jankowska-Marzec

Absolwentka historii sztuki na UJ. W 2007 roku uzyskała tytuł doktora w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ. Pracuje na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na sztuce XX wieku i sztuce współczesnej. Niezależna kuratorka i organizatorka wystaw, członek SHS i sekcji polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA).

Studio 2

Studio 2

Duet artystyczny tworzony przez Beatę Kotnowską – projektantkę graficzną i artystkę wizualną, oraz Dariusza Vasinę – malarza, rysownika i nauczyciela akademickiego.
Ich wspólna praktyka łączy różnorodne zainteresowania obojga artystów i funkcjonuje na pograniczu sztuki, designu i kultury popularnej. Z lekkością i dystansem komentują współczesny język wizualny, często autoironicznie podejmując refleksję nad autorstwem oraz nad statusem i pojęciem „dzieła sztuki”.